ja

10 november 2016 08:00-09:45

Film

| Auditorium

Experimenter

Op donderdag om 8.00 uur en om 21.30 uur kun je kijken naar de film over de psycholoog Stanley Milgram. In Experimenter uit 2015 van regisseur Michael Almerayda spelen Peter Sarsgaar en Winona Ryder de hoofdrollen.

In 1961 voerde sociaal psycholoog Stanley Milgram een opzienbarend wetenschappelijk gedragsexperiment uit over gehoorzaamheid. De Amerikaanse wetenschapper ontdekte dat mensen opvallend lang gehoorzaam blijven, zelfs in een extreme situatie. Zolang er maar een autoritair figuur opdrachten geeft en de verantwoordelijkheid op zich neemt. In de kalm opgebouwde openingsscène van Experimenter zien we hoe dat werkt. Hij vroeg aan mensen om elektrische schokken te sturen naar een vreemde die vastgebonden zat op een stoel in een andere kamer. Tegen hun eigen geweten in gehoorzaamde 65% van de proefpersonen en dachten ze dat ze de persoon in de andere kamer schokken gaven. In werkelijkheid werden geen schokken uitgedeeld, maar werd telkens een opname van pijnkreten afgespeeld.

Milgrams experiment riep ethische dilemma’s op. Er was dan wel niemand gewond geraakt, maar mag je mensen wel zo voorliegen en onder druk zetten ten behoeve van de wetenschap? In Experimenter wuift Milgram die kritiek zelfverzekerd weg. Hij had zelf ook niet verwacht dat mensen zo ver zouden gaan en beargumenteert dat hij alleen via deze weg zijn conclusies over menselijke gehoorzaamheid had kunnen trekken. Als je de exacte bedoelingen van tevoren al uit de doeken doet, heeft het experiment geen zin meer.

Hoofdrolspeler Peter Sarsgaard doorbreekt regelmatig de vierde wand om zijn levensverhaal van commentaar te voorzien. Als zoon van twee Holocaust-overlevenden kwam zijn fascinatie voort uit de geoliede genocidemachine van de nazi’s. De ironie wil dat hij door zijn resolute houding niet ziet dat hij nu zelf een koele manipulator is geworden. Dat hij deelnemers terug op bezoek vraagt voor een evaluatie, is eerder in het belang van zijn onderzoek dan dat hij zich daadwerkelijk zorgen lijkt te maken.